Ταξίδια με Τρένα

Σε μια απομονωμένη γωνιά στο καφέ του σιδηροδρομικού σταθμού, δυο εραστές αποχαιρετίζονται… το τρένο φεύγει σύντομα και πρέπει να βιαστούν… ένα τελευταίο φιλί και αποχωρίζονται- για λίγο ή για πάντα; Στην αποβάθρα ο κόσμος είναι πολύς. Το τρένο αρχίζει να κινείται στις ράγες. Φωνές, κλάματα, υψωμένα χέρια… Κάποιοι επιβάτες κρεμασμένοι από τα παράθυρα βλέπουν την αποβάθρα σιγά σιγά να απομακρύνεται. Στα κουπέ της πρώτης θέσης οι πρώτες αταίριαστες παρέες σχηματίζονται… μια νεαρή κοπέλα πίνει τσάι με μια γηραιά κυρία. Αργότερα η κοπέλα συνειδητοποιεί ότι η κυρία έχει εξαφανιστεί και ότι κανένας άλλος στο τρένο δεν έχει προσέξει την απουσία της… Δυο άγνωστοι μεταξύ τους νεαροί συζητούν σε έντονο ύφος. Ο ένας από τους δυο κάνει στον άλλον μια περίεργη πρόταση. Νομίζει ότι έχει σχεδιάσει το τέλειο έγκλημα: να ξεφορτωθεί το δεσποτικό πατέρα του βάζοντας έναν άγνωστο να τον σκοτώσει, ενώ για αντάλλαγμα αυτός θα σκοτώσει τη γυναίκα του αγνώστου… Ταυτόχρονα στη δεύτερη θέση, ένας θανατοποινίτης  με χειροπέδες ψάχνει τρόπο για να απαλλαγεί από τον αστυνομικό που τον συνοδεύει. Λίγο πιο κει ένας φουκαράς ανακαλύπτει ότι το πορτοφόλι του έχει κάνει φτερά, ενώ ακούει τη φωνή του ελεγκτή να πλησιάζει. Στο εστιατόριο του τρένου ένα αγόρι και ένα κορίτσι συζητούν περί ανέμων και υδάτων. Βρέθηκαν εκεί τυχαία από την αρχή του ταξιδιού και σιγά σιγά συνειδητοποιούν ότι αρχίζουν να ερωτεύονται… Η νύχτα πέφτει σιγά σιγά και ο καιρός χειροτερεύει, καθώς το τρένο περνά από μια βραχώδη χιονισμένη περιοχή. Λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα σ’ ένα στενό πέρασμα, μερικοί άντρες περιμένουν με αγωνία να περάσει το τρένο. Βρίσκονται στο σημείο όπου το τρένο κόβει ταχύτητα και σκοπεύουν να του επιτεθούν για να το ληστέψουν. Όμως το τρένο ξαφνικά σταματά απότομα, ενώ μια διαπεραστική κραυγή ακούγεται μέσα στην νύχτα. Ένας άντρας βρίσκεται νεκρός στην καμπίνα του…

Το τρένο ανέκαθεν υπήρξε το πιο “κινηματογραφικό” μεταφορικό μέσο. Είτε σαν μια απλή αναφορά στον τίτλο μιας ταινίας κυριολεκτική ή μεταφορική, είτε με κάποιες σκηνές κλειδιά για την εξέλιξη της ταινίας να εξελίσσονται πάνω σ’ ένα τρένο, είτε ακόμα και σαν “πρωταγωνιστής” της ταινίας που στοιχειώνει τα όνειρα και τις προσδοκίες των ηρώων. Από το “L'arrivée d'un train à La Ciotat”/Άφιξη Τρένου στο Σταθμό (1896) των αδερφών Lumière, για το οποίο ο αστικός μύθος λέει ότι τρομοκράτησε τους θεατές με τη ζωντάνια της κινούμενης εικόνας και το  “The Great Train Robbery”/Η Μεγάλη Ληστεία του Τρένου (1903) του Edwin S.Porter, ένα από τα πρώτα γουέστερν της ιστορίας, μέχρι τις υπερπαραγωγές της σύγχρονης εποχής, το τρένο είναι παρόν σε δεκάδες ταινίες από μια ποικιλία κινηματογραφικών ειδών. Μεγάλοι έρωτες και  δακρύβρεχτοι αποχαιρετισμοί, εγκλήματα πάθους ή εκδίκησης, ριψοκίνδυνες ληστείες και μνημειώδεις σκηνές καταστροφής, αποδράσεις προς το άγνωστο αληθινές ή ουτοπικές κυλούν πάνω στις ράγες στιγματίζοντας την κινηματογραφική μας μνήμη.

Ακολουθεί μια χρονολογική παρουσίαση 20 αντιπροσωπευτικών ταινιών από διάφορα είδη, στις οποίες το τρένο με τον ένα ή άλλο τρόπο συμμετέχει ενεργά στην πλοκή. Η διαδικασία της επιλογής υπήρξε πολύ δύσκολη, λόγω του μεγάλου αριθμού των σχετικών ταινιών, οπότε επισημάνσεις και υπενθυμίσεις είναι όπως πάντα ευπρόσδεκτες.

The General (1926)

Ο Στρατηγός

Για πολλούς η καλύτερη ταινία του Buster Keaton και μια από τις πιο διάσημες ταινίες του βωβού κινηματογράφου, ο Στρατηγός δεν είναι τίποτε άλλο από το όνομα του τραίνου που ανήκει στο μηχανοδηγό-πρωταγωνιστή. Όταν κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου πολέμου, κάποιοι κατάσκοποι κλέβουν το τρένο μαζί με την αρραβωνιαστικιά του, αποφασίζει να τους κυνηγήσει για να σώσει τις δυο μεγάλες του αγάπες… Βασισμένο σε ένα πραγματικό περιστατικό που συνέβη στον Αμερικανικό Εμφύλιο, η ταινία παρότι σήμερα θεωρείται κλασική, ήταν μια τεράστια καλλιτεχνική και εμπορική αποτυχία στην εποχή της -αν σκεφτεί κανείς ότι οι πρωταγωνιστές ανήκαν στο στρατόπεδο των Νοτίων βρίσκει μια πιθανή αιτία- και στέρησε από το Buster Keaton την οικονομική ανεξαρτησία στα επόμενα σχέδια του.

                                                              

Shanghai Express (1932)

Το Εξπρές της Σαγκάης

Σε ένα τρένο που κατευθύνεται από το Πεκίνο προς τη Σαγκάη, ταξιδεύει μαζί με διάφορους Ευρωπαίους και ντόπιους επιβάτες η περιβόητη Σαγκάη-Λίλι, μια πόρνη πολυτελείας με σκοτεινό παρελθόν. Η παρουσία της στο τρένο δείχνει να απασχολεί τους επιβάτες περισσότερο από τον εμφύλιο πόλεμο που μαίνεται ανελέητος. Η Σαγκάη-Λίλι συναντά στο τρένο το Ντόναλντ, έναν παλιό της έρωτα και η σχέση τους αναθερμαίνεται. Όταν όμως οι αντάρτες σταματούν το τρένο και κρατούν το Ντόναλντ για όμηρο, αυτή πρέπει να πάρει μια πολύ δύσκολη απόφαση… Εμπνευσμένη  από πραγματικό περιστατικό, μια ακόμα συνεργασία του Josef von Sternberg με τη μούσα του Marlene Dietrich. Δράμα, έρωτας, πίστη, ηθικά διλήμματα, εξωτικό background, εξαιρετικά σκηνικά και υπέροχη ασπρόμαυρη chiaroscuro φωτογραφία που βραβεύτηκε με Όσκαρ, αλλά πάνω απ’ όλα η απίστευτη ακτινοβολία της Dietrich συντήρησαν το μύθο της ταινίας ως τις μέρες μας.

The Lady Vanishes (1938)

Η Κυρία Εξαφανίζεται

Όταν το τρένο με το οποίο γυρίζει στο Λονδίνο ακινητοποιείται λόγω μιας χιονοστιβάδας κάπου στην Κεντρική Ευρώπη, η Άιρις, μια πλούσια νεαρή κοπέλα που γυρίζει από διακοπές αναπτύσσει μια φιλική σχέση με μια μεσόκοπη αγγλίδα δασκάλα. Όταν το τρένο αναχωρεί εκ νέου, η Άιρις ανακαλύπτει ότι η γηραιά κυρία δε βρίσκεται στο τρένο… και προς μεγάλη της έκπληξη κανείς δε φαίνεται να πρόσεξε την απουσία της … Ο Alfred Hitchcock στο τέλος της βρετανικής περιόδου του, στήνει αριστοτεχνικά το σκηνικό του σασπένς, εμπλουτισμένο με βρετανικό φλέγμα και χιούμορ και δημιουργεί μια ταινία - προάγγελο των αριστουργημάτων που έρχονται. Η αγάπη του μετρ για τα τρένα θα φανεί και στο μέλλον (Στη Σκιά μιας Υποψίας, Ο Άγνωστος του Εξπρές, Στη Σκιά των 4 Γιγάντων), αλλά το συγκεκριμένο φιλμ προτιμήθηκε για τη λίστα, αφού το τρένο αναδεικνύεται σε βασικό πρωταγωνιστή του.

La Bête Humaine (1938)

Το Ανθρώπινο Κτήνος

Ο Jean Gabin σε έναν από τους καλύτερους ρόλους της καριέρας του, υποδύεται εδώ έναν αλκοολικό μηχανοδηγό και μοναδικό μάρτυρα σε φόνο που διέπραξε ένας συνάδελφος του. Δεν αποκαλύπτει την αλήθεια όμως, αφού είναι ερωτευμένος με τη γυναίκα του συναδέλφου του, η οποία καταφέρνει να τον πείσει να δολοφονήσει τον άντρα της… Ελεύθερη διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος του Émile Zola, το θαυμάσιο φιλμ του Jean Renoir προκάλεσε σάλο στην εποχή του με το τολμηρό θέμα του. Σκοτεινό και βαθιά πεσιμιστικό, θεωρήθηκε πρόδρομος του φιλμ-νουάρ αλλά και απόγονος  της αρχαίας τραγωδίας, αφού ο κεντρικός ήρωας θα μπορούσε άνετα να προέρχεται από την οικογένεια των Ατρειδών. Σε κάποια κριτική  αναφέρεται ότι “η ταινία διαδραματίζεται μερικώς πάνω σ’ ένα τρένο, το οποίο όμως μπορεί να θεωρηθεί βασικός πρωταγωνιστής της”. Το 1954 ο Fritz Lang γύρισε την αμερικανική βερσιόν της ταινίας με τίτλο “Human Desire”, με το Glenn Ford και τη Gloria Grahame.

Brief Encounter (1945)

Σύντομη Συνάντηση

Σε σκηνοθεσία David Lean και βασισμένη σε ένα θεατρικό έργο του Noel Coward, μια ταινία - ευαγγέλιο για τους αμετανόητα ρομαντικούς που βρίσκεται στη 2^η θέση στην κατάταξη του BFI στη λίστα με τις καλύτερες βρετανικές ταινίες όλων των εποχών, ενώ ακόμα και σήμερα 70 χρόνια μετά, φαντάζει γνήσια και αφοπλιστικά ειλικρινής. O Άλεκ-Trevor Howard, ιδεαλιστής γιατρός και η Λώρα-Celia Johnson, κουρασμένη από τη ρουτίνα σπιτονοικοκυρά, συναντιούνται τυχαία στο καφέ του σιδηροδρομικού σταθμού και παρ’ ότι παντρεμένοι, συνεχίζουν να συναντιούνται εκεί κάθε βδομάδα, να συζητούν, να ονειρεύονται και να ερωτεύονται, πάντα περιμένοντας το τρένο και το προδιαγεγραμμένο τέλος… Το τρένο είναι αυτό που φιλτράρει και διογκώνει τα συναισθήματα τους, την προσμονή, την ελπίδα, τις ενοχές, το τρένο αποτελεί τη νέμεση τους, το τρένο τελικά είναι αυτό που δεν επιτρέπει στον Άλεκ να αποχαιρετήσει τη Λώρα με κάτι περισσότερο από ένα ελαφρύ άγγιγμα στον ώμο…

La Bataille du Rail (1946)

Η Μάχη των Σιδηροδρόμων

Ταινία που περιγράφει το χρονικό της αντίστασης των Γάλλων σιδηροδρομικών εναντίον των Γερμανών κατά τη διάρκεια της κατοχής της Γαλλίας στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και ειδικότερα τις προσπάθειες τους να σαμποτάρουν τα τρένα ανεφοδιασμού των στρατευμάτων του εχθρού. Θεωρήθηκε από πολλούς μελετητές η μοναδική μεγάλη γαλλική αντιστασιακή ταινία. Ο Rene Clement πριν γυρίσει τα μεγάλα του αριστουργήματα, φωτίζει μια άγνωστη πλευρά της γαλλικής αντίστασης, αφού πίστευε ότι ήταν εξόχως σημαντική για την τελική νίκη των συμμάχων. Η ταινία ισορροπεί μεταξύ της μυθοπλασίας και του ντοκιμαντέρ, αφού συχνά παρεμβάλλονται διηγήσεις παλιών αντιστασιακών, οι ηθοποιοί που χρησιμοποιήθηκαν ήταν κυρίως αληθινοί σιδηροδρομικοί υπάλληλοι ή μέλη της αντίστασης, ενώ τα γυρίσματα έγιναν σε πραγματικά σκηνικά χρησιμοποιώντας αυθεντικά τρένα της εποχής.

High Noon (1952)

Το Τρένο θα Σφυρίξει 3 Φορές

Ο Gary Cooper ίσως στον καλύτερο ρόλο της καριέρας του (Όσκαρ Ερμηνείας) είναι ο σερίφης Γουίλ Κέιν που αφού παραιτείται από το αξίωμα του  για να παντρευτεί την αγαπημένη του (Grace Kelly), ετοιμάζεται να φύγει μαζί της. Όμως η πληροφορία ότι μια συμμορία με επικεφαλής έναν κατάδικο που είχε συλλάβει παλιά έρχεται στην πόλη με το μεσημεριανό τρένο για να τον εκδικηθεί, τον αναγκάζει να γυρίσει πίσω και να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο μόνος του, αφού κανένας δεν τολμά να τον βοηθήσει. Αριστουργηματικό αντιηρωικό γουέστερν του Fred Zinnemann, όπου ο φιλμικός χρόνος σχεδόν συμπίπτει με τον πραγματικό, δίχασε την κοινή γνώμη στις ΗΠΑ αφού θεωρήθηκε ότι σε δεύτερο επίπεδο σχολίαζε αρνητικά τις διώξεις του μακαρθισμού. Παρ’ ότι η ενεργή συμμετοχή του τρένου είναι περιορισμένη σε σχέση με άλλα γουέστερν, αναδεικνύεται σε πρωταγωνιστή του φιλμ με το σασπένς που προκαλεί η αναμονή της άφιξης του. Η στιγμή της τελικής μάχης άλλωστε προαναγγέλεται από το σφύριγμα του τρένου που φτάνει στο σταθμό.

The Narrow Margin (1952)             

Το Εξπρές του Σικάγου

Ο ντετέκτιβ Μπράουν και ο συνεργάτης του ταξιδεύουν στο Σικάγο με αποστολή να μεταφέρουν με τρένο στο Λος Άντζελες τη χήρα ενός νονού της μαφίας για να καταθέσει στο Ανώτατο Δικαστήριο. Παρ’ ότι ο συνεργάτης του σκοτώνεται σε ανταλλαγή πυροβολισμών με τους δολοφόνους της Μαφίας πριν προλάβουν να φτάσουν στο σταθμό, ο Μπράουν καταφέρνει να ανέβει μαζί με τη μάρτυρα στο τρένο. Εκεί όμως ανακαλύπτει ότι οι γκάνγκστερ τον έχουν ακολουθήσει … Σχετικά άγνωστο φιλμ-νουάρ του Richard Fleischer με δευτεροκλασάτους πρωταγωνιστές , που όμως εντυπωσιάζει με την πλοκή και το σφιχτοδεμένο σενάριο του. Ο σκηνοθέτης καταφέρνει να δημιουργήσει μια αποπνικτική ατμόσφαιρα στους κλειστούς χώρους του τρένου αυξάνοντας προοδευτικά την ένταση και το σασπένς. Θεωρήθηκε πρότυπο b-movie για την εποχή του, ενώ  το ριμέικ του 1990 με τον Gene Hackman και την Anne Archer είχε σαφώς μικρότερη επιτυχία.

The Train (1964)

Το Τρένο

Στο κατεχόμενο Παρίσι του 1944 οι Γερμανοί συγκεντρώνουν σε ένα τρένο πολλά έργα τέχνης  που αφαίρεσαν από τα μουσεία της πόλης, με σκοπό να τα μεταφέρουν στη Γερμανία. Κάποια μέλη της Γαλλικής αντίστασης μεταξύ των οποίων και ο Burt Lancaster, προσπαθούν να καθυστερήσουν την αναχώρηση του τρένου ώσπου οι συμμαχικές δυνάμεις να φτάσουν στο Παρίσι… Αντλώντας υλικό από την αληθινή ιστορία του τρένου 40.044 που εξελίχθηκε τον Αύγουστο του 1944 έξω από το Παρίσι, ο John Frankenheimer (αφού στην αρχή των γυρισμάτων αντικατέστησε τον Arthur Penn στην καρέκλα του σκηνοθέτη, ο οποίος ήθελε να κάνει μια χαμηλών τόνων ταινία με έμφαση στην αγάπη του πρωταγωνιστή για την τέχνη που τον οδηγεί να ρισκάρει τη ζωή του γι αυτήν) δημιουργεί μια γνήσια ταινία δράσης σκηνοθετώντας με νεύρο και ένταση, παράλληλα όμως προσπαθεί να δώσει απάντηση στο ηθικό δίλημμα που προκύπτει, αν δηλαδή η ανθρώπινη ζωή είναι πιο σημαντική από την πολιτιστική κληρονομιά ενός έθνους.

Von Ryan’s Express (1965)

Το Εξπρές του φον Ράϊαν

Στην Ιταλία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Frank Sinatra είναι ένας αμερικανός πιλότος που αφού το αεροπλάνο του καταρρίπτεται, οδηγείται σ’ ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης  κυρίως Βρετανών αιχμαλώτων, με απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης. Αφού μετά από πολλές προσπάθειες καταφέρνει να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους, τους οδηγεί σε μια παράτολμη απόδραση,  καταλαμβάνοντας το τρένο που τους μεταφέρει στην Αυστρία και οδηγώντας το στην ουδέτερη Ελβετία…  Χορταστική πολεμική περιπέτεια του Mark Robson, απ’ αυτές που μόνο το Χόλιγουντ ήξερε να παράγει, με πολλές θεαματικές σκηνές, το Frank Sinatra σε μεγάλα κέφια και σε πρώτη εμφάνιση τη γνωστή Raffaella Carrà. Πρωτότυπο και εντυπωσιακό για την εποχή του το εύρημα της κλοπής του τρένου ανατρέπει τις ισορροπίες, αφού το ταξίδι προς το θάνατο μετατρέπεται σε ταξίδι προς τη νίκη και την ελευθερία.

Ostře Sledované Vlaky (1966)

Ο Άνθρωπος που Έβλεπε τα Τρένα να Περνούν

Βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Bohumil Hrabal, η ταινία που αποτελεί το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Jiří Menzel, είναι ουσιαστικά μια ταινία ενηλικίωσης, που εξελίσσεται στο μουντό περιβάλλον ενός επαρχιακού σιδηροδρομικού σταθμού στη Βοημία κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Ο Μίλος ένας ονειροπόλος νεαρός που πιάνει δουλειά σαν φύλακας στο σταθμό, αρέσκεται στο να παρατηρεί από κοντά τα τρένα που έρχονται και φεύγουν κουβαλώντας τα όνειρα του και ξεκινά για το δικό του ταξίδι ενηλικίωσης και σεξουαλικής αφύπνισης που τον οδηγεί τελικά σε μια ηρωική πράξη κατά των Γερμανών κατακτητών. Έρωτας, όνειρα, ποίηση και μια ιδιαίτερη σκηνοθετική ματιά σε μια ταινία από αυτές που καθόρισαν την αισθητική του τσεχοσλοβάκικου νέου κύματος  και είχε μεγάλη απήχηση στο εξωτερικό, αφού βραβεύτηκε και  με το Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας το 1968.

The Taking of Pelham One Two Three (1974)

Ώρα 1:23, Πανικός στο Μετρό της Νέας Υόρκης

Τέσσερις βαριά οπλισμένοι άντρες με κωδικά ονόματα (Mr.Green, Mr.Grey, Mr.Blue, Mr.Brown – από εδώ προφανώς εμπνεύστηκε και ο Tarantino τα ονόματα των ηρώων του Reservoir Dogs) καταλαμβάνουν ένα τρένο  στον υπόγειο της Νέας Υόρκης, κρατούν 17 ομήρους και ζητούν από τις αρχές να τους δοθούν λύτρα 1.000.000 δολαρίων μέσα σε μια ώρα… Ο κατά βάση τηλεοπτικός σκηνοθέτης Joseph Sargent έχοντας στα χέρια του ένα δυνατό καστ (Walter Matthau, Robert Shaw, Martin Balsam) παραδίδει μια κλασική 70s περιπέτεια με σωστές δόσεις σασπένς αλλά και χιούμορ. Το τρένο εδώ δεν ταξιδεύει περνώντας βουνά και πεδιάδες, αλλά είναι εγκλωβισμένο στις δαιδαλώδεις στοές του υπόγειου της Νέας Υόρκης. Το ριμέικ της ταινίας (2009) από τον Tony Scott με τους Denzel Washington και John Travolta θεωρήθηκε (ως συνήθως) κατώτερο του πρωτότυπου.

Murder on the Orient Express (1974)

Έγκλημα Στο Οριάν Εξπρές

Το 1935, ο Ηρακλής Πουαρό, μετά από τη διαλεύκανση ενός εγκλήματος στη Μέση Ανατολή, επιβιβάζεται στο Οριάν Εξπρές στην Κωνσταντινούπολη. Ένας Αμερικανός επιχειρηματίας  τον πλησιάζει και του ζητά τη βοήθεια του σχετικά με κάποιες απειλές που δέχεται, αλλά ο Πουαρό απορρίπτει την υπόθεση ως μη ενδιαφέρουσα. Παρ’ όλα αυτά, όταν το τρένο ακινητοποιείται κάπου στα Βαλκάνια λόγω χιονόπτωσης, ο επιχειρηματίας  βρίσκεται δολοφονημένος στην καμπίνα του…  Ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Agatha Christie πέφτει στα κατάλληλα χέρια, καθώς ο Sidney Lumet με πολύ κέφι και ταλέντο παραδίδει ίσως την καλύτερη μεταφορά έργου της στο σινεμά, βασισμένος σε ένα all-star καστ με τον Albert Finney στο ρόλο του Πουαρό και τους Ingrid Bergman, Lauren Bacall, Sean Connery, Anthony Perkins κλπ. να προσθέτουν λάμψη και ακτινοβολία, στο εκπληκτικό φυσικά σενάριο, αλλά πάνω απ’ όλα στο επιβλητικό και κοσμοπολίτικο περιβάλλον του Οριάν Εξπρές, ενός μυθικού τρένου με το οποίο ο καθένας μας θα ήθελε κάποτε να ταξιδέψει…  

    

The Cassandra Crossing (1976)

Το Πέρασμα της Κασσάνδρας

Σε ένα υπερπολυτελές τρένο που ταξιδεύει από τη Γενεύη στη Στοκχόλμη, επιβιβάζεται -για να ξεφύγει από την αστυνομία- ένας τρομοκράτης  προσβεβλημένος από ένα θανατηφόρο ιό. Οι αρχές αποφασίζουν να οδηγήσουν το τρένο προς ένα παλιό στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Πολωνία, φοβούμενοι την εξάπλωση του ιού. Για να φτάσει όμως εκεί το τρένο πρέπει να διασχίσει μια παλιά παροπλισμένη γέφυρα, γνωστή ως το πέρασμα της Κασσάνδρας… Ευρωπαϊκή συμπαραγωγή της Τσινετσιτά με all-star καστ (Sophia Loren, Richard Harris, Ava Gardner, Martin Sheen, Burt Lancaster, Ingrid Thulin κλπ) και σκηνοθεσία του George P.Cosmatos, στα πρότυπα των αμερικανικών ταινιών καταστροφής που ήταν της μόδας στα 70s, με ορισμένες εντυπωσιακές σκηνές και αρκετό σασπένς, που δεν γνώρισε όμως ιδιαίτερη επιτυχία στην εποχή της, κυρίως λόγω του αφελούς και προχειρογραμμένου σεναρίου της.

Silver Streak (1976)

Το Ασημένιο Τρένο

Σ’ ένα τρένο που ονομάζεται Silver Streak και ταξιδεύει από το Λος Άντζελες στο Σικάγο, o Τζορτζ γνωρίζει τη Χίλι. Τα προβλήματα αρχίζουν όταν ο Τζορτζ βλέπει ένα ανθρώπινο σώμα να πέφτει έξω από το παράθυρο του τρένου, το οποίο αργότερα ανακαλύπτει ότι ανήκε στο αφεντικό της Χίλι. Κυνηγημένος από τους δολοφόνους και ανεβοκατεβαίνοντας με διάφορους τρόπους στο τρένο, ο Τζορτζ θα προσπαθήσει να σώσει τη Χίλι, με τη βοήθεια ενός κλέφτη που απελευθερώνει όταν κλέβει ένα περιπολικό…  Ο Arthur Hiller σκηνοθετεί για πρώτη φορά το μετέπειτα θρυλικό ζευγάρι Gene Wilder-Richard Pryor σε μια θεότρελη μαύρη κωμωδία παρεξηγήσεων με -πολλές φορές χοντροκομμένο- χιούμορ αλλά και μεγάλες δόσεις σασπένς  και πολλές κινηματογραφοφιλικές αναφορές ιδιαίτερα στον Άλφρεντ Χίτσκοκ. Η ταινία σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία, ενώ αξιοσημείωτο είναι και το θαυμάσιο soundtrack του Henry Mancini.

Runaway Train (1985)

Το Τρένο της Μεγάλης Φυγής

Αφού δραπετεύουν από μια φυλακή υψίστης ασφαλείας στην Αλάσκα ο σκληροτράχηλος και αδίστακτος Μάνι και ο νεότερος και μάλλον αφελής Μπακ, βρίσκουν καταφύγιο σε ένα τρένο γεμάτο με χημικά. Όταν ο μηχανοδηγός του τρένου πεθαίνει από καρδιακή ανακοπή, οι δυο δραπέτες βρίσκονται μόνοι στο τρένο μαζί με μια γυναίκα, ενώ το τρένο τρέχει ακυβέρνητο προς το άγνωστο και η αστυνομία τους πλησιάζει… Σαφώς η καλύτερη στιγμή του Andrei Konchalovsky, βασισμένη σε ένα παλιό  σενάριο του Akira Kurosawa που ο ίδιος δεν κατάφερε να μεταφέρει στο πανί, η ταινία είναι μια καταιγιστική περιπέτεια που κόβει την ανάσα με το σασπένς και τον ιλιγγιώδη ρυθμό της, αλλά ταυτόχρονα και ένα βαθυστόχαστο φιλοσοφικό δοκίμιο, που στο πρόσωπο του εκπληκτικού Jon Voight προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σε διαχρονικά πανανθρώπινα διλήμματα.

 The Polar Express (2004)

Το Πολικό Εξπρές

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1956 ένα αγοράκι προσπαθεί να βρει αποδείξεις για την ύπαρξη του Αι Βασίλη. Όταν ακούει περίεργους θορύβους στην αυλή, ανακαλύπτει ότι έξω από το σπίτι του βρίσκεται ένα μαγικό τρένο, το Polar Express. Ο εισπράκτορας τον πληροφορεί ότι μπορεί αν θέλει να ταξιδέψει με το τρένο που κατευθύνεται στο Βόρειο Πόλο, την πατρίδα του Αι Βασίλη. Ο μικρός ανεβαίνει στο τρένο και η περιπέτεια αρχίζει… Βασισμένο σε ένα παιδικό παραμύθι και σε σκηνοθεσία του Robert Zemeckis, το Πολικό Εξπρές παρ’ ότι είναι ουσιαστικά μια ταινία κινουμένων σχεδίων, καταφέρνει να ενσωματώσει πρόσωπα και κινήσεις πραγματικών ηθοποιών με την καινοτόμο τεχνική motion capture technology, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ο Tom Hanks που εμφανίζεται σε 6 διαφορετικούς ρόλους. Παρά τη μέτρια υποδοχή από τους κριτικούς, το Πολικό Εξπρές παραμένει ένα μαγικό ταξίδι για τα παιδιά που εξάπτει τη φαντασία και τις αισθήσεις τους και ταυτόχρονα η ιδανική χριστουγεννιάτικη οικογενειακή ταινία.

Tickets (2005)

Εισιτήρια

Σπονδυλωτή ταινία που πέρασε μάλλον απαρατήρητη παρ’ ότι υπογράφεται από τρεις πολύ σημαντικούς δημιουργούς του καιρού μας, τους Ermano Olmi, Abbas Kiarostami και Ken Loach. Σ’ ένα τρένο με προορισμό τη Ρώμη συνταξιδεύουν ένας μεσόκοπος καθηγητής που προσπαθεί να στείλει ένα ερωτικό μήνυμα στην όμορφη νέα συνεργάτιδα του, μια δύστροπη χήρα που καταπιέζει ανελέητα τον νεαρό βοηθό της, μια οικογένεια Αλβανών λαθρομεταναστών και τρεις Σκωτσέζοι οπαδοί της Σέλτικ που πηγαίνουν στη Ρώμη για να παρακολουθήσουν ένα ποδοσφαιρικό αγώνα, ετερόκλητοι χαρακτήρες από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες-τάξεις,  που το μόνο που τους συνδέει είναι η θέληση να φτάσουν στον προορισμό τους. Ένα χαμηλόφωνο ουμανιστικό σχόλιο για την απαγορευμένη ερωτική επιθυμία, την ανάγκη για ανθρώπινη επαφή, το ρατσισμό, την ξενοφοβία, αλλά πάνω απ’ όλα για τις κοινωνικές - ταξικές διαφορές που συντηρούνται ακόμα και στο κλειστό περιβάλλον ενός τρένου, μιας μικρογραφίας της σύγχρονης κοινωνίας εν κινήσει.

The Darjeeling Limited (2007)

Ταξίδι στο Darjeeling

Darjeeling Limited είναι το όνομα του τρένου πάνω στο οποίο συναντιούνται τρία αδέρφια ένα χρόνο μετά το θάνατο του πατέρα τους, με πρωτοβουλία του μεγαλύτερου αδερφού Φράνσις, για ένα ταξίδι το οποίο θεωρεί ότι θα βοηθήσει να αποκαταστήσουν τις διαταραγμένες σχέσεις τους. Ο Φράνσις μόλις έχει επιβιώσει από ένα ατύχημα με μοτοσικλέτα, ο Πίτερ προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι θα γίνει πατέρας, ενώ ο Τζακ προσπαθεί να συνέλθει από έναν επώδυνο χωρισμό… Ο Wes Anderson μας προσκαλεί για ένα ταξίδι με τρένο στο ιδιόμορφο -σχεδόν σουρεαλιστικό- σύμπαν του, όπου είναι παρόντες όλοι οι αλλόκοτοι χαρακτήρες των προηγούμενων ταινιών του, απλώς το σκηνικό μεταφέρεται αυτή τη φορά στην αχανή και εξωτική Ινδία. Ο τελικός σκοπός των περιπλανήσεων  των τριών αδερφών βέβαια είναι να συναντήσουν τη μητέρα τους που είναι μοναχή κάπου στα Ιμαλάϊα, αλλά για τον Anderson σημασία έχει το ταξίδι και όχι ο προορισμός: ένα ταξίδι προς την αυτογνωσία, την ελευθερία και την πνευματική ολοκλήρωση.

Transsiberian (2008)

Υπερσιβηρικός

Ο Ρόι και η Τζέσι, ένα ζευγάρι Αμερικανών που ο γάμος τους περνάει κρίση, αποφασίζουν να ταξιδέψουν από το Πεκίνο προς τη Μόσχα με τον Υπερσιβηρικό, προσπαθώντας να ανανεώσουν τη σχέση τους. Το ταξίδι τους όμως θα μετατραπεί σε εφιάλτη όταν θα συναντήσουν στο τρένο τον Κάρλος και την Άμπι, που κάνουν την ίδια διαδρομή και δείχνουν υπερβολικά φιλικοί απέναντι τους, αλλά έχουν άλλους σκοπούς… Σ’ αυτό το χιτσκοκικών καταβολών θρίλερ του Brad Anderson, που ακολουθεί πιστά το μοντέλο “αθώος μπλέκεται κατά λάθος…”, η αγωνία και το σασπένς χτίζονται προοδευτικά με φόντο το μεγαλοπρεπές τρένο και το χιονισμένο σκηνικό. Πάντως όλα θα μπορούσαν να λειτουργούν καλύτερα αν το καστ ήταν διαφορετικό, αφού οι ερμηνείες των Woody Harrelson, Emily Mortimer ακόμα και του Ben Kingsley είναι το αδύναμο σημείο του φιλμ. Παρ’ όλα αυτά η ταινία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της ιδιαίτερης ατμόσφαιρας που μπορεί να δημιουργηθεί μέσα σε ένα τρένο…

Night Train to Lisbon

Ανάλατη Επανάσταση

2013, Germany/Switzerland/Portugal, 111 min

Ελληνικός Τίτλος: Νυχτερινό Τρένο για τη Λισσαβώνα

Σκηνοθεσία: Bille August/Σενάριο: Greg Latter/Παίζουν: Jeremy Irons, Jack Huston, Mélanie Laurent, Martina Gedeck, Tom Courtenay, Bruno Ganz, Christopher Lee, Charlotte Rampling, Lena Olin, August Diehl, Marco D’Almeida

Στους κινηματογράφους από 3/10/2013

Ένα βροχερό πρωινό στη Βέρνη, ο καθηγητής Ρέιμουντ Γκρεγκόριους (Jeremy Irons) σώζει μια μυστηριώδη κοπέλα που προσπαθεί να αυτοκτονήσει. Την παίρνει μαζί του, αλλά σε ανύποπτο χρόνο αυτή εξαφανίζεται αφήνοντας πίσω της ένα κόκκινο παλτό. Στην τσέπη του παλτού ο Γκρεγκόριους βρίσκει δυο εισιτήρια τρένου για τη Λισσαβώνα και ένα βιβλίο του Πορτογάλου γιατρού Αμεντέου ντο Πράντο (Jack Huston), που περιγράφει τη ζωή του 40 χρόνια πριν, όταν συμμετείχε στην αντίσταση κατά του δικτάτορα της Πορτογαλίας Σαλαζάρ. Συνεπαρμένος από το βιβλίο και την προσωπικότητα του συγγραφέα, ο Γκρεγκόριους παίρνει το τρένο για τη Λισσαβώνα και προσπαθεί να ανασυνθέσει τη ζωή του Αμεντέου, μέσα από συναντήσεις με τους άλλους πρωταγωνιστές του δράματος…

Βασισμένο στο ομότιτλο μπεστ-σέλερ του Ελβετού Pascal Mercier, το “Night Train to Lisbon” είναι η τελευταία ταινία του Δανού Bille August (Πέλε ο Κατακτητής/1987, Το Σπίτι των Πνευμάτων/1993, Οι Άθλιοι/1998), ο οποίος φαίνεται να έχει αποκτήσει ειδικότητα στη μεταφορά βιβλίων στον κινηματογράφο, αφού το μεγαλύτερο μέρος της φιλμογραφίας του αποτελείται από τέτοιες μεταφορές. Το υλικό που έχει στα χέρια του δείχνει εκ πρώτης όψεως αρκετά ενδιαφέρον και κινηματογραφικό (ο ήρωας της ταινίας επιχειρώντας ένα ταξίδι προς την αυτογνωσία και τη συνειδητοποίηση, έρχεται σε επαφή με την πρόσφατη πορτογαλική ιστορία και τον αγώνα κατά του δικτάτορα Σαλαζάρ, ενώ σε δεύτερο πλάνο παρακολουθούμε τη ζωή του Πορτογάλου γιατρού και συγγραφέα Αμεντέου ντο Πράντο πριν 40 χρόνια, που εμπλέκεται στην αντίσταση κατά της χούντας, αλλά και σε ένα μοιραίο ερωτικό τρίγωνο). Αν συνυπολογίσει κανείς ότι η δράση εκτυλίσσεται στη Βέρνη και κυρίως στη Λισσαβώνα, δυο πόλεις ικανές να δημιουργούν από μόνες τους κινηματογραφική ατμόσφαιρα, ο πήχης των προσδοκιών αυτομάτως ανεβαίνει. Κι όμως, αυτό που εισπράττει κανείς μετά την παρακολούθηση του φιλμ είναι μια μεγάλη απογοήτευση.

Ο August  επιλέγει την τεχνική της ταινίας μέσα στην ταινία, με τη χρήση συνεχών φλας-μπακ  για να διηγηθεί την ιστορία του. Και στα δυο μέρη του φιλμ, η λέξη κλειδί είναι η επανάσταση: η προσωπική επανάσταση του καθηγητή Γκρεγκόριους στο παρόν, που αφήνει πίσω του την τακτοποιημένη και ανούσια ζωή του συνεπαρμένος από τις ζωές των ηρώων του βιβλίου που διαβάζει και η συλλογική επανάσταση του πορτογαλικού λαού κατά του δικτάτορα Σαλαζάρ (η Επανάσταση των Γαρυφάλλων) στο παρελθόν. Επανάσταση όμως σημαίνει πάθος, φλόγα, δύναμη ψυχής. Παρ’ όλα αυτά ο  August δεν ανεβάζει τους τόνους ποτέ, ούτε καν στην υποτιθέμενη κορύφωση της ιστορίας. Κινηματογραφεί ακαδημαϊκά, αποστασιοποιημένα, επίπεδα, χωρίς να καταφέρει ποτέ να μας κινήσει το ενδιαφέρον, παρ’ ότι στην οθόνη παρελαύνουν υπαρξιακά αδιέξοδα, λάιτ ψευδοφιλοσοφικά διλήμματα, επαναστατικά μανιφέστα, βασανιστήρια, φιλίες που δοκιμάζονται, μοιραία ερωτικά τρίγωνα, ακόμα και υπαινιγμοί για αιμομικτικές σχέσεις…  Όλα αυτά περνούν από μπροστά μας στη λογική του “ο καλός ο μύλος όλα τα αλέθει” με φόντο γραφικά πλάνα της Λισσαβώνας, στην ίδια -χαμηλή- ένταση και φαντάζουν αφόρητα βαρετά, θυμίζοντας τηλεοπτικές σειρές περασμένων δεκαετιών. Πέρα απ’ αυτά όμως,  ο August αδυνατεί να δώσει πνοή στους χάρτινους ήρωες του, που παραμένουν μονοδιάστατοι και ψεύτικοι. Ο Jeremy Irons-Γκρεγκόριους, ένας διαπρεπής καθηγητής γλωσσολογίας που βρίσκεται σε υπαρξιακό αδιέξοδο, γοητεύεται τόσο από ένα βιβλίο γεμάτο από κοινότοπες και υπερφίαλες αμπελοφιλοσοφίες (…), που παρατάει εν ριπή οφθαλμού τη βαρετή ζωή του και καταλήγει να περιφέρεται κουρασμένα στα σοκάκια της  Λισσαβώνας συναντώντας τους πρωταγωνιστές της ιστορίας, χωρίς να μας πείσει ούτε στιγμή ότι εμπλέκεται συναισθηματικά στην υπόθεση, κρατώντας για τον εαυτό του τον ανούσιο ρόλο του αφηγητή-παρατηρητή. Από την άλλη μεριά, το υποτιθέμενο alter ego του, ο Jack Huston-Αμεντέου, ένας σαφώς πιο πολυδιάστατος και ενδιαφέρων χαρακτήρας χάνεται μέσα στις ανακολουθίες του σεναρίου… Τι ήταν τελικά ο Αμαντέου ντο Πράντο; Επαναστάτης ή έρμαιο των συγκυριών; Αφοσιωμένος επιστήμονας ή εγωιστής ερωτευμένος; Ηγέτης με άγνοια κινδύνου ή βολεμένος πίσω από τις ιδιαίτερες σχέσεις του με την εξουσία; Ότι και να ήταν δε θα το μάθουμε ποτέ, εκτός αν κάποιοι αποφασίσουν να διαβάσουν το βιβλίο του Mercier, που λογικά θα δίνει σαφέστερες απαντήσεις…

Το all star καστ που αποτελείται από ετερόκλητους ηθοποιούς (οι περισσότεροι απ’ αυτούς στη δύση της καριέρας τους) δεν προσφέρει τελικά τίποτα στην ταινία, μάλλον δε αφαιρεί μέρος της όποιας δυναμικής της, αφού όλοι αυτοί οι πάλαι ποτέ σταρ χρειάζονται κάποιο φιλμικό χρόνο για να δικαιολογήσουν τη συμμετοχή τους, με αποτέλεσμα η ήδη χαλαρή πλοκή να ξεχειλώνει ακόμα περισσότερο. Εκτός του σταθερά καλού Jeremy Irons, που όμως η παρουσία του ακυρώνεται από το σενάριο και του συμπαθή Jack Huston (εγγονού του μεγάλου John), από την οθόνη περνάνε η Mélanie Laurent, η Martina Gedeck (Οι Ζωές των Άλλων), o Tom Courtenay, ο Bruno Ganz, ο Christopher Lee, η Charlotte Rampling, η Lena Olin, μιλώντας μάλιστα για κάποιον ακατανόητο λόγο αγγλικά με πορτογαλική προφορά, αγγίζοντας κάποιες στιγμές τα όρια του γελοίου. Μερικοί απ’ αυτούς μάλιστα είναι απίστευτα κακοί ερμηνευτικά, όπως ο Bruno Ganz σε εμφάνιση-καρικατούρα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Μετριότατη, σχεδόν αδιάφορη και βαρετή μεταφορά στην οθόνη του μπεστ-σέλερ του Pascal Mercier. Μια ταινία που ενώ θα περίμενε κανείς να ξεχειλίζει από πάθος και ένταση, καταλήγει να είναι μια χλιαρή και άνοστη σούπα…

3/10

La Migliore Offerta

Αυθεντικό αντίγραφο…

2013, Italy, 131 min

Ελληνικός Τίτλος: Το Τέλειο Χτύπημα

Σκηνοθεσία: Giuseppe Tornatore/Σενάριο: Giuseppe Tornatore/Παίζουν: Geoffrey Rush, Jim Sturgess, Sylvia Hoeks, Donald Sutherland, Kiruna Stamell, Dermot Crowley

Ο Βέρτζιλ Όλντμαν (Geoffrey Rush) είναι ένας μεσόκοπος υπερεπιτυχημένος δημοπράτης και εκτιμητής έργων τέχνης, που εκμεταλλεύεται τη θέση του για να προσθέσει στην προσωπική του συλλογή κάποια σπάνια έργα, με τη βοήθεια του στενού του συνεργάτη Μπίλι (Donald Sutherland). Ερωτευμένος πλατωνικά με το γυναικείο φύλο, αφού όπως μαθαίνουμε ποτέ δεν έχει δημιουργήσει μια πραγματική σχέση, περιορίζεται να θαυμάζει τα πορτραίτα γυναικών που συλλέγει. Όταν μια πλούσια κληρονόμος που πάσχει από αγοραφοβία (Sylvia Hoeks) τον προσλαμβάνει για να εκτιμήσει την περιουσία των γονιών της, τα πράγματα φαίνεται να αλλάζουν, καθώς την ερωτεύεται με πάθος και προσπαθεί να την κατακτήσει. Η πραγματική ζωή όμως είναι διαφορετική από τις ασκήσεις επί χάρτου…

Ο Giuseppe Tornatore  ανήκει στην κατηγορία των σκηνοθετών που έχουν στιγματιστεί από μια ταινία τους. Μετά το αριστουργηματικό “Σινεμά ο Παράδεισος” (1988) και το εξαιρετικό “Είναι Όλοι τους Καλά” (1990), ο Tornatore αναλώθηκε κατά βάση σε μεγαλεπήβολα πρότζεκτ (Ο Θρύλος του 1900/1998, Malena/2000, Baaria/2009) με μικρά φωτεινά διαλείμματα (Η Άγνωστη/2006), προσπαθώντας να επιβεβαιώσει την καλλιτεχνική του ματαιοδοξία. Η  νέα του αγγλόφωνη ταινία “La Migliore Offerta”/The Best Offer (η ακριβής μετάφραση είναι “Η καλύτερη προσφορά”, ενώ για τις ελληνικές αίθουσες επελέγη ο πιο πιασάρικος αλλά άσχετος τίτλος “Το τέλειο χτύπημα”), είναι ένα χιτσκοκικών καταβολών ψυχολογικό θρίλερ και σίγουρα η καλύτερη στιγμή του σκηνοθέτη εδώ και χρόνια.

Ο Βέρτζιλ  Όλντμαν είναι ένας κινηματογραφικός ήρωας για τον οποίο ο Άλφρεντ Χίτσκοκ θα ήταν πολύ περήφανος… Επιτυχημένος, πάμπλουτος, εστέτ, αλλά ταυτόχρονα αγοραφοβικός και συναισθηματικά ανάπηρος, ανίκανος να επικοινωνήσει ουσιαστικά με τους γύρω του. Φορώντας πάντα τα γάντια του ώστε να μην διακινδυνεύσει καμιά επαφή με τον έξω κόσμο, επιτρέπει στον εαυτό του μοναχικές απολαύσεις, όπως να θαυμάζει τα γυναικεία πορτρέτα που αποκτά με τη βοήθεια του συνεργάτη του και αποθηκεύει σε ένα μυστικό δωμάτιο-μαυσωλείο. Όταν γνωρίζει την Κλερ, το alter ego του, έλκεται απ’ αυτήν αρχικά λόγω της αρρωστημένης περιέργειας του. Του γίνεται έμμονη ιδέα να τη δει από κοντά. Ταυτόχρονα η ανακάλυψη μικρών κομματιών από ένα παλιό μηχανικό ρομπότ ανεκτίμητης αξίας στο σπίτι της, τον εξιτάρει ακόμα περισσότερο. Αναγκάζεται να ζητήσει τη βοήθεια ενός νεαρού τεχνίτη (ειδικού στην επισκευή παλιών αντικειμένων αλλά και μεγάλου καρδιοκατακτητή), για να πετύχει το διπλό του στόχο. Όσο όμως προχωράει η ανακατασκευή του ρομπότ, τόσο αποσυντίθεται προοδευτικά η προσωπικότητα του Βέρτζιλ. Η περιέργεια δίνει τη θέση της στην εμμονή – απόλυτο έρωτα και ο Βέρτζιλ θα αναγκαστεί σε κάποια στιγμή να βγει από τις σκιές, να αφήσει τη θέση του ηδονοβλεψία που είχε σε όλη του τη ζωή και να αρχίσει να ζει πραγματικά, πληρώνοντας το όποιο κόστος.

Η ταινία του Tornatore είναι γεμάτη δίπολα: τέχνη-ζωή, αυθεντικό-πλαστό, έρωτας-τιμωρία. Τα όρια μεταξύ των δύο πόλων  ποτέ δεν είναι σαφή και σ’ αυτήν ακριβώς τη λεπτή ισορροπία βασίζεται η προβληματική της ταινίας. Σε κάθε αντίγραφο ενός έργου τέχνης υπάρχει πάντα ένα ψήγμα γνησιότητας, λέει ο Βέρτζιλ… Η αξία ενός αυθεντικού πίνακα είναι τεράστια, όμως κανείς δεν πρέπει να υποτιμά και την προσπάθεια ενός αντιγραφέα που πάντα βάζει και τη δική του πινελιά... Το αξίωμα αυτό, ο Tornatore πιστεύει ότι ισχύει και στον έρωτα και στην ίδια τη ζωή: τα όρια μεταξύ του αληθινού έρωτα και του πλαστού συναισθήματος είναι πολλές φορές δυσδιάκριτα και ασαφή. Η ζωή μιμείται την τέχνη και τανάπαλιν.

Παρ’ ότι το σενάριο του είναι αρκετά προβλέψιμο και η τελική ανατροπή φωνάζει από μακριά, ο Tornatore με όπλο την αναμφισβήτητη σκηνοθετική του δεξιοτεχνία, στήνει αριστοτεχνικά τον ιστό της αράχνης που σταδιακά εγκλωβίζει τον ήρωα του. Η γκρίζα ατμοσφαιρική φωτογραφία του Fabio Zamarion, οι -για μια ακόμα φορά- υπέροχες μουσικές του Ennio Morricone (αν και σε κάποιες στιγμές δείχνει να αντιγράφει τον εαυτό του, χωρίς αυτό όμως να μας ενοχλεί…) και το εκπληκτικό σκηνικό της πολυδαίδαλης επιβλητικής έπαυλης όπου εξελίσσεται το μεγαλύτερο μέρος του φιλμ, μας βυθίζουν σταδιακά σε μια πνιγηρή μελαγχολία που αντανακλά στον εσωτερικό κόσμο του κεντρικού ήρωα. Και πάνω απ’ όλα η ερμηνεία του εκπληκτικού Geoffrey Rush απογειώνει την ταινία, αφού ο πολυσύνθετος Αυστραλός ηθοποιός καταφέρνει να ενσαρκώσει ιδανικά τον Virgil Oldman, ψηλαφώντας με ευαισθησία και τις πιο απόκρυφες πτυχές του χαρακτήρα του. Οι δεύτεροι ρόλοι βέβαια, φυσιολογικά περνούν στο περιθώριο. Πάντως ο Donald Sutherland είναι απολαυστικός, ούτε κρύο ούτε ζέστη για το Jim Sturgess, ενώ μάλλον ατυχής η επιλογή της Ολλανδής Sylvia Hoeks για το ρόλο της Κλερ.

Όπως και το όνομα του ήρωα του δηλώνει (Virgil-Βιργίλιος, Oldman-ηλικιωμένος), ο Tornatore παραμένει πιστός σε ένα -θα έλεγε κανείς- παλιομοδίτικο σινεμά, που όμως καταφέρνει να αγγίξει τις πιο ευαίσθητες χορδές μας με την αμεσότητα και τη συναισθηματική του δύναμη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Βραδυφλεγές ψυχολογικό θρίλερ που μπορεί να είναι προβλέψιμο στην εξέλιξη του, αλλά προσφέρει δυνατές συγκινήσεις στη διαδρομή. Άλλωστε σημασία πάντα έχει το ταξίδι και όχι ο τελικός προορισμός…

7,5/10

The Company You Keep

Η εξαίρεση στον… κανόνα

2012, USA, 121 min

Ελληνικός Τίτλος: Ο Κανόνας της Σιωπής

Σκηνοθεσία: Robert Redford/Σενάριο: Lem Dobbs/Παίζουν: Robert Redford, Shia LaBeouf, Julie Christie, Susan Sarandon, Nick Nolte, Stanley Tucci, Chris Cooper, Terrence Howard, Anna Kendrick, Brendan Gleeson, Brit Marling, Sam Elliott

Ο Μπεν Σέπαρντ (Shia LaBeouf) ένας νεαρός φιλόδοξος δημοσιογράφος, αρχίζει να ερευνά σε βάθος τη σύλληψη της πρώην ακτιβίστριας Σάρον Σολάρζ (Susan Sarandon), ψάχνοντας για μια μεγάλη επαγγελματική επιτυχία. Οι έρευνες του τον οδηγούν στο Τζιμ Γκραντ (Robert Redford) έναν ηλικιωμένο δικηγόρο, για τον οποίο ανακαλύπτει ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για το Νικ Σλόαν, παλιό ακτιβιστή και συνεργάτη της Σολάρζ. Όμως ο Σλόαν εξαφανίζεται μετά τις αποκαλύψεις και ο Σέπαρντ αρχίζει να ακολουθεί τα ίχνη του σε μια πορεία διαφορετική απ’ αυτή που ο ίδιος είχε αρχικά φανταστεί…

Ο Robert Redford, ένας από τους πιο προοδευτικούς αμερικανούς ηθοποιούς και σκηνοθέτες, με έντονη πολιτική δράση στο παρελθόν, επιστρέφει στη σκηνοθεσία στα 76 του χρόνια με ένα εξαιρετικό πολιτικό θρίλερ που ουσιαστικά ασχολείται με την περίφημη αντιεξουσιαστική αριστερίστικη οργάνωση Weather Underground, που άρχισε τη δράση της παράλληλα με τον πόλεμο του Βιετνάμ, με στόχο την ανατροπή της αμερικανικής κυβέρνησης. Οι μέθοδοι των Weathermen (όπως είναι πιο γνωστοί) βέβαια, κάθε άλλο παρά ειρηνικές ήταν, αφού αναλώθηκαν σε μια σειρά ληστειών και βομβιστικών επιθέσεων, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν το χαρακτήρα μιας τρομοκρατικής οργάνωσης. 

Ο Redford μεταφέρει στην οθόνη το ομώνυμο βιβλίο του Neil Gordon, το οποίο ουσιαστικά αποτελεί μια ανοιχτή δίκη για τους Weather Underground, προσπαθώντας να αναλύσει τα κίνητρα και τις επιπτώσεις των πράξεων τους. Ακολουθώντας σε γενικές γραμμές το κλίμα του βιβλίου, ο Redford τοποθετεί τον ήρωα του ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν: οι πράξεις του παρελθόντος αποκαλύπτονται και ο Τζιμ/Νικ δεν μπορεί πια να συνεχίσει τη νέα ζωή που έχει διαλέξει. Προσπαθώντας να σώσει τη σχέση του με την 11χρονη κόρη του και να αποκαταστήσει το όνομα του, ο Νικ διασχίζει την Αμερική προσπαθώντας να εντοπίσει την παλιά του συνεργάτιδα και μεγάλο του χαμένο έρωτα. Στο οδοιπορικό αυτό έρχεται σε επαφή με τους παλιούς του συντρόφους που ζουν με νέες ταυτότητες όπως αυτός και ουσιαστικά κάνει τον απολογισμό και την αυτοκριτική ολόκληρης της οργάνωσης των Weathermen, που τα παλιά μέλη της είναι πια κουρασμένοι, βολεμένοι (;) μεσήλικες…

Πώς ξεκινά η επανάσταση; Οι μεγάλες αλλαγές μπορούν να έρθουν ειρηνικά ή η βία είναι αναγκαίο κακό; Ποια είναι η διαχωριστική γραμμή μεταξύ του ιδεαλισμού και της στυγνής τρομοκρατίας; Τι σημαίνει επανάσταση σήμερα; Τι απέγιναν οι επαναστάτες του χθες; Τα λάθη του παρελθόντος μπορεί να διορθωθούν; Σ’ αυτά τα μάλλον ρητορικά ερωτήματα προσπαθεί να δώσει απάντηση ο Redford μέσω του ήρωα του, ο οποίος βρίσκεται μετέωρος μεταξύ της αγάπης για την κόρη του και τα λάθη (;) του παρελθόντος. Σαφώς επηρεασμένος από τις αντίστοιχες “πολιτικές” ταινίες των 70s, σε κάποιες από τις οποίες υπήρξε πρωταγωνιστής (Τρεις μέρες του κόνδορα/1975, Όλοι οι άνθρωποι του προέδρου/1976), καταφέρνει να χτίσει βήμα βήμα ένα βραδύκαυστο θρίλερ με υπόγεια ένταση, που όμως με πρόφαση την αστυνομική πλοκή βρίσκει την ευκαιρία να ψάξει βαθιά κάτω από την επιφάνεια. Χωρίς κραυγές ή διδακτισμούς, μιλώντας για ένα θέμα-φωτιά για το μέσο αμερικανό πολίτη, πετυχαίνει να ανοίξει έναν διάλογο με τη νέα γενιά (η σχέση του Νικ με το νεαρό δημοσιογράφο) που αφορά κυρίως τις ανθρώπινες επιλογές και όχι την ιδεολογική στράτευση. Η μελαγχολία που διατρέχει ολόκληρη την ταινία, από τα μουντά χρώματα της εξαιρετικής φωτογραφίας μέχρι την έκφραση των σκαμμένων από το χρόνο προσώπων των ηθοποιών, δίνει από μόνη της την απάντηση: Όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν. Ορισμένα πράγματα δυστυχώς δε θα αλλάξουν ποτέ… η επανάσταση είναι προσωπική υπόθεση του καθένα μας, αλλά τα χρώματα της ξεθωριάζουν αναπόφευκτα με την πάροδο του χρόνου, όταν σταδιακά οι προσωπικές ανάγκες εκτοπίζουν τη δυναμική της όποιας ιδεολογίας.

Απόλυτα εναρμονισμένοι σ’ αυτό το κλίμα, οι πραγματικά σπουδαίοι ηθοποιοί του cast, φαίνεται ότι ξέρουν καλά τι κάνουν. Ξεχωρίζει η συγκινητική παρουσία της Julie Christie, ενώ η Susan Sarandon σε έναν πεντάλεπτο ρόλο δίνει πραγματικό ρεσιτάλ: το βλέμμα της τη στιγμή της σύλληψης της δίνει από μόνο του το στίγμα της ταινίας. Σταθερά καλός ο Redford, ενώ ο Shia LaBeouf παρ’ ότι φαίνεται να φοβάται λίγο την αναμέτρηση με όλα αυτά τα ιερά τέρατα πετυχαίνει μια αξιοπρεπή ερμηνεία.

Μέσα στον ορυμαγδό της τρομολαγνείας που έχει κατακλύσει τα τελευταία χρόνια το αμερικανικό σινεμά, ο Κανόνας της Σιωπής είναι η εξαίρεση στον κανόνα, μια από τις λίγες νηφάλιες και σκεπτόμενες προσπάθειες να τοποθετηθεί ένα τόσο σοβαρό θέμα στη σωστή του βάση. Μια ταινία για "ώριμους" θεατές.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Ψύχραιμη, στιβαρή και αντικειμενική (όσο γίνεται) αντιμετώπιση του θέματος της τρομοκρατίας, φωτεινή εξαίρεση στον καταιγισμό από σκουπίδια που τα τελευταία χρόνια παράγει το Χόλιγουντ. Ο Redford σε μεγάλη φόρμα, κρατάει γερά…

8/10

World War Z

That’s entertainment

2013, USA/Malta, 116 min
Ελληνικός Τίτλος: Παγκόσμιος Πόλεμος Ζ

Σκηνοθεσία: Marc Forster/Σενάριο: Matthew Michael Carnahan, Drew Goddard, Damon Lindelof/ Παίζουν: Brad Pitt, Mireille Enos, Daniella Kertesz, Fana Mokoena, Moritz Bleibtreu, Matthew Fox

Ο Gerry Lane (Brad Pitt), ένας ιδιαίτερα προικισμένος υπάλληλος των Ηνωμένων Εθνών, είναι ο μόνος άνθρωπος στον κόσμο που μπορεί να σώσει την ανθρωπότητα από έναν ιό που μετατρέπει τους ανθρώπους σε αιμοδιψή ζόμπι. Χωρίς πολλά όπλα στα χέρια του και έχοντας στο μυαλό του την οικογένεια του που κινδυνεύει, θα προσπαθήσει σκληρά να φέρει σε πέρας την αποστολή του. Θα τα καταφέρει άραγε;;;

Βαθιά πλέον μέσα στο καλοκαίρι, ήρθε λοιπόν η ώρα των blockbusters. Ταινίες υψηλού προϋπολογισμού που φτιάχνονται αποκλειστικά και μόνο  με στόχο τα ταμεία των multiplex και την εύπεπτη “διασκέδαση” -χωρίς βέβαια ιδιαίτερες καλλιτεχνικές απαιτήσεις και συνήθως υποτιμούν τη νοημοσύνη του θεατή. Μια ακόμα ταινία με ζόμπι λοιπόν. Μια θεματική που τα τελευταία χρόνια έχει κατακλύσει το Χόλιγουντ. Ζόμπι, βαμπίρ, δράκουλες, απέθαντοι έχουν βρει περίοπτη θέση στη σύγχρονη mainstream κινηματογραφική μυθολογία, σε αντίθεση με παλιότερες εποχές όπου κάποιες αντίστοιχες ταινίες έπρεπε να γίνουν cult για να τις δουν κάποιοι επιπλέον από το σταθερό κοινό των b-movies (χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίφημη “Νύχτα των ζωντανών-νεκρών”/1968,  του George A.Romero).

Εδώ έχουμε να κάνουμε με τη μεταφορά του ομώνυμου βιβλίου του Max Brooks (το οποίο βέβαια δεν έχει καμιά σχέση με μια περιπέτεια δράσης, αλλά παρουσιάζει μια σειρά υποθέσεων για το μέλλον του κόσμου στην περίπτωση που δέχονταν επίθεση από ζόμπι, μέσα από διάφορες συνεντεύξεις που παίρνει ο πρωταγωνιστής). Οι προσπάθειες για να γυριστεί η ταινία ξεκίνησαν από το 2006 όταν η εταιρία παραγωγής του Brad Pitt αγόρασε τα δικαιώματα του βιβλίου, όμως η παραγωγή συνάντησε πολλά προβλήματα, ειδικά με τις συχνές αλλαγές των σεναριογράφων, αφού το αρχικό σενάριο κατέληξε στα σκουπίδια. Τελικά την ευθύνη ανέλαβε ο Matthew Michael Carnahan με τη βοήθεια μιας πολυπληθούς συγγραφικής ομάδας, μεταξύ των οποίων και ο εκ των σεναριογράφων του Lost, Damon Lindelof (όχι ότι αυτό βέβαια ήταν απαραίτητα πλεονέκτημα…). Η σκηνοθεσία ανατέθηκε στον Marc Forster, ο οποίος έγινε γνωστός με το πολύ καλό “O χορός των τεράτων”/2001, αλλά η συνέχεια δεν ήταν η αναμενόμενη, παρ’ ότι έχει σκηνοθετήσει αρκετές πετυχημένες εμπορικά ταινίες (Ψάχνοντας τη χώρα του Ποτέ/2004, Quantum of Solace/2008). Τα γυρίσματα ξεκίνησαν στη Μάλτα το 2011, αλλά το φιλμ έκανε πρεμιέρα τον Ιούνιο του 2013, λόγω και νέων προβλημάτων που εμφανίστηκαν στην πορεία (στα γυρίσματα στη Βουδαπέστη αναφέρονται ακόμα και προβλήματα με την ουγγρική αστυνομία, που έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τα όπλα που χρησιμοποιήθηκαν στα γυρίσματα!!).

Με όλο αυτό τον αρνητικό θόρυβο που δημιουργήθηκε, οι προσδοκίες για την ταινία αναπόφευκτα έπεσαν στο ελάχιστο. Κι όμως τα φαινόμενα απατούν. Η ταινία παρέμεινε ζωντανή (sic) και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα καλού χολιγουντιανού action-movie,  καθώς ο Forster επέλεξε να φτιάξει μια ταινία δράσης, αφήνοντας κατά μέρος τα πώς και τα γιατί. Παρ’ όλο το πλήθος των σεναριογράφων, ο ρυθμός παραμένει σταθερός από την αρχή ως το τέλος, κρατώντας σε συνεχή ένταση και αγωνία το θεατή μέχρι την τελική  -έξυπνη- λύση του προβλήματος. Ο Forster χτίζει μερικές εντυπωσιακές σκηνές καταστροφής (από την εντυπωσιακή εισαγωγή με μια σκηνή καταδίωξης στους δρόμους της Φιλαδέλφεια, μέχρι τις εναέριες λήψεις της Ιερουσαλήμ-Βαλέτα και την επίθεση των ζόμπι στο ισραηλινό τείχος), ο διευθυντής φωτογραφίας του κάνει εξαιρετική δουλειά  φτιάχνοντας μια γκρίζα αποπνικτική ατμόσφαιρα που έχει κάτι από “Children of Men”, το computer animation είναι στις καλύτερες στιγμές του, ο Brad Pitt είναι πειστικός στο ρόλο του… τι άλλο θέλει κανείς για να περάσει καλά ένα καλοκαιρινό βράδυ; Βέβαια μ’ όλα αυτά, μη νομίζει κανείς ότι μιλάμε για κανένα αριστούργημα… και οι συνηθισμένες σεναριακές τρύπες υπάρχουν και τα απαραίτητα κλισέ του είδους (ο Gerry αφήνει την οικογένεια του απροστάτευτη και αναλαμβάνει την αποστολή να σώσει τον κόσμο γιατί μόνο αυτός μπορεί (…), το κοριτσάκι που πάσχει από άσθμα – φτάνει πια με το άσθμα, η εξέλιξη των χαρακτήρων είναι αναμενόμενη, το τέλος της ιστορίας προδιαγράφεται από πολύ νωρίς κλπ). Ακόμα η παρουσία των ζόμπι δεν προσθέτει κάτι στην ταινία, αντιπροσωπεύουν απλώς μια απειλή, η οποία θα μπορούσε να προέρχεται από οπουδήποτε αλλού (πχ. εξωγήινους, πιθήκους, τρελούς επιστήμονες). Τέλος ο Forster δεν τολμά ούτε στιγμή να ξεφύγει από τις συμβάσεις του action-movie και να κατεβάσει την κάμερα του λίγο κάτω από την επιφάνεια… κάποιες αμήχανες πολιτικές νύξεις δυστυχώς δεν είναι αρκετές για να απογειώσουν την ταινία πέρα από τα συμβατικά επίπεδα.

Σε μια καθαρόαιμη one man show ταινία, οι δεύτεροι ρόλοι περνούν αναπόφευκτα στο περιθώριο. Η Mireille Enos του The Killing, συμπαθής αλλά σε καθαρά διακοσμητικό ρόλο, ενώ όπως διάβασα στο cast συμμετέχει και ο Matthew Fox, τον οποίο ομολογώ ότι δεν πρόσεξα… Πάντως είναι εντυπωσιακό (άσχετο) ότι κανένας από τους πρωταγωνιστές του Lost δεν εξαργύρωσε την τεράστια επιτυχία της σειράς…

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: That’s entertainment…by Hollywood… μακριά από άλλα αντίστοιχα καλοκαιρινά βλακώδη blockbuster, μια εξαιρετική επιλογή για ένα βράδυ σε θερινό κινηματογράφο…

6/10